Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, không ít hành giả khi nghe danh xưng “Tam Tạng Kinh Điển” thường cảm thấy e ngại vì sự đồ sộ và phức tạp. Phải chăng đây là nội dung quá tầm đối với người cư sĩ bình thường. Trên thực tế, dưới góc nhìn đúng đắn, Tam Tạng không hề cách biệt với đời sống. Nó đóng vai trò như một lộ trình chi tiết cho hành trình giải thoát, được chia ra để người học không bị lạc.
1. Tam Tạng là gì?
Xét theo nghĩa đen, Tipiṭaka hay Tam Tạng chính là “ba chiếc lồng” hay “giỏ”, tượng trưng cho ba kho tàng lớn dùng để gìn giữ và hệ thống hóa pháp bảo.
Ba bộ phận chính yếu đó là:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Abhidhamma Piṭaka – Tạng Vi Diệu Pháp
Toàn bộ Tam Tạng được bảo tồn bằng ngôn ngữ Pāḷi trong truyền thống Theravāda, đây được coi là kho tàng giáo lý cổ kinh, đồng nhất và mang giá trị nguyên gốc nhất hiện nay.
2. Tạng Luật – Nền tảng của đời sống tu tập
Mặc dù Tạng Luật tập trung vào giới luật của hàng xuất gia, nhưng cư sĩ thấu hiểu Luật sẽ có nền tảng tu tập rất kiên cố.
Giới luật thực chất không phải để gò bó con người, mà mục tiêu là:
Giữ đời sống thanh tịnh
Hạn chế các tranh chấp và phiền toái
Tạo môi trường thuận lợi cho Định và Tuệ sinh khởi
Để dễ hình dung:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Đối với người sơ cơ, điều quan trọng là thấu hiểu tinh thần:
Nhân – duyên – quả trong hành vi
Giữ gìn sự tôn nghiêm của các chuẩn mực
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Trải nghiệm Tạng Kinh qua những lời dạy trực tiếp
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Bộ tạng này tổng hợp:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Các hướng dẫn cụ thể về Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo
Tạng Kinh được chia thành 5 bộ lớn (Nikāya), trong đó:
Có kinh dài, kinh trung, kinh ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Nhìn chung:
Tạng Kinh là bản đồ giải thoát được trình bày qua ngôn từ, ẩn dụ và sự thực chứng
Lời khuyên cho hành giả mới là nên khởi sự từ Sutta Piṭaka.
Khám phá Tạng Vi Diệu Pháp: Bản đồ chi tiết về tâm thức
Mặc dù Abhidhamma là nội dung có tính trừu tượng và đòi hỏi tư duy cao, nhưng đây lại là phần read more uyên thâm nhất.
Theo cách ẩn dụ:
Tạng Kinh trả lời cho câu hỏi “Đức Phật đã dạy những gì”
Thì Vi Diệu Pháp giải thích “Các quy luật của Pháp vận động ra sao”
Abhidhamma cung cấp cái nhìn chi ly về:
Tâm là gì?
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Cội nguồn phát sinh các triền cái tham, sân, si
Quy luật vận hành của hành động và quả tương ứng
Đối với người vừa khởi sự:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Tuy nhiên, việc biết đến sự tồn tại của nó sẽ giúp ta có cái nhìn lý tính, tránh mê tín hay hiểu sai giáo lý
Làm thế nào để kết nối Tam Tạng với Tam Học?
Hành giả có thể ghi nhớ sự liên kết này như sau:
Vinaya Piṭaka tương ứng với Giới (Sīla)
Sutta Piṭaka hướng đến Định (Samādhi)
Tạng Vi Diệu Pháp → Tuệ
Hệ thống Tam Tạng là một chỉnh thể thống nhất, trong đó các phần tương trợ nhau:
Nhờ giữ Giới sạch trong mà Định lực được củng cố
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Có Tuệ → Giới được giữ một cách tự giác
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Gợi ý đơn giản:
Tránh việc nôn nóng muốn nắm bắt toàn bộ ngay lập tức
Hãy học theo thứ tự:
Nắm vững các nguyên tắc đạo đức căn bản
Đọc Kinh để soi lại đời sống
Nếu có điều kiện thuận lợi, hãy đào sâu Vi Diệu Pháp để mở mang trí tuệ chuyên sâu
Tam Tạng không phải để trưng bày kiến thức, mà để:
cải thiện hành vi, lời nói và suy nghĩ trong cuộc sống thực tế